Büyük Resim
Basit Çözüm
Bir büyük amaç seç, sistemin hangi duvara önce çarptığını gör
Medeniyeti sen yönetiyorsun. Aşağıdaki altı büyük amaçtan birine bas, kontrol paneli o senaryoya kurulur, canlı çıktı değişir. Vanaları elle de çevirebilirsin. Amaç kazanmak değil; her iyi niyetli kararın nasıl başka bir katmanı kırdığını görmek.
„Ömür” sayısı bir tahmin değil, bir gösterge. Vanaların etkisi, sitede belgelenen kuplajlara dayanan elle yazılmış basit kurallardır (Haber-Bosch ↔ doğalgaz, ticaret kredisi ↔ kaldıraç, Jevons geri tepmesi, r > g, EROI); katsayılar temsilîdir. Zaman serisi çözmez, kalibre edilmiş bir makro model değildir. Gösterdiği tek şey yapı: hangi vanayı çekersen çek, sistem en zayıf katmanının sınırında kırılır (Liebig minimumu) ve hiçbir müdahale izole kalmaz.
Altı büyük amaç
Bir amaca bas, panel o senaryoya kurulur, tahminî ömür üstte görünür.
Kontrol paneli
Henüz bir katman kırılmadı, ama en yüksek basınç burada. Bir vanayı biraz daha çevir.
Layer 3 · Geri Besleme →Yöneticinin trajedisi: neden basit çözüm yok
Bir katmandaki sürtünmeyi ve maliyetini sıfırlarsan, serbest kalan entropi diğer üç katmanda birikir. Sistem dört bağlı denklemdir; birini çözmek diğerlerini çözmez.
Piyasa milisaniyede, litosfer on yıllarda tepki verir. Yönetici ekranında anlık yeşil/kırmızı gördüğü için geri bildirimi gecikmesiz sanır; kararın L0 duvarına çarptığını fark ettiğinde dönüş için çok geçtir.
Hiçbir hukuki (L2) ya da finansal (L3) işlem, alt katmandaki net kullanılabilir ekserji ve düşük entropili madde harcamasını sıfırlayamaz. Soyutlama madde yaratmaz; en soyut katman bile her yıl yeniden ilkinden beslenir.
Gerçek modeller, bu oyunun ciddi karşılıkları
Bu oyuncak, onlarca yıllık bir araştırma geleneğinin karikatürü. Aynı soruları gerçekten modelleyen başlıca çalışmalar:
- World3 / Limits to Growth, Meadows ve ark. 1972, 2004 güncellemesi, gecikmeli stok-akış sistem dinamiği; bu türün atası.
- Bütünleşik Değerlendirme Modelleri (IAM), İklim-ekonomi eşleşmesi: DICE/RICE (Nordhaus), PAGE, FUND; ve IPCC senaryolarını üreten süreç-IAM'leri: IMAGE, MESSAGE-GLOBIOM, REMIND-MAgPIE, GCAM.
- Stok-akış tutarlı (SFC) makro, Her finansal borcun karşılığında bir varlık: Godley & Lavoie 2007; iklim hasarıyla birleştiren GEMMES (Bovari, Grasselli, McIsaac).
- Biyofiziksel ekonomi modelleri, Enerji ve maddeyi üretim fonksiyonuna sokan: MEDEAS, LOCOMOTION, HARMONEY; Steve Keen'in enerji-eklemeli çalışması.
- Gezegensel sınırlar çerçevesi, Rockström, Steffen, Richardson ve ark., „hangi sınır önce aşılır” mantığının kaynağı; dokuz eşikten altısı bugün aşılmış.
- EROI / net enerji analizi, Hall & Klitgaard, Charles Hall, enerji elde etmek için harcanan enerjinin izini sürer.
Basit bir çözüm yok, çünkü çözülecek bir problem değil bu; sistemin biçiminden doğan, dört katmanı birbirine kilitleyen bir gerilim.
Aynı dört katmanı statik olarak yan yana gör: Yatay Kesit →